2 -ism/ PVEF I. -ismserĉi '-ism' [ism.0] (sufikso) 1.[ism.0.KOMUNE] Doktrino aŭ kutima agmaniero: la unua, tipe rusa, kontraŭfeŭda kaj kontraŭkapitalisma, esence etburĝa kaj personisma revolucia movado, la popolismo, kun kamparanutopia komunisma idealo kaj labormetodoj ekstreme individuismaj, iom post iom, cedis teorie kaj praktike antaŭ la marksismo [1]. a)[ism.0.FIL] Doktrino religia, filozofia... de iu persono kaj de ties sekvantoj: platonismo (doktrino de Platono); kristanismo [2] (doktrino de la kristanoj); hilelismo [3]; karteziismo (doktrino de la Kartezianoj); [li] studis marksismon kun mi [4]; [mi] progresis en Judismo […] pri la tradicioj de miaj prapatroj [5]; ŝi travivis tro da mortgravedaj situacioj por paniki nun […] nur pro la sadismo de tiu juna viro [6]. b)[ism.0.tema] Doktrino aŭ sistemo rilata al iu temo: absolutismo [7]; feŭdismo [8]; realismo [9]; rasismo [10]; spiritismo [11] (doktrino pri la spiritoj de mortintoj); esperantismo1 [12]; dulingvismo [13]; budhismo [14]; homaranismo [15]; cionismo [16]; stulta naciismo [17]; naziismo [18]; kapitalismo [19]; internaciismo [20]; funda idealismo [21]; ilia nematura romantika maldekstrismo okulfrapis ĉe la unuaj frazoj [22]; nia generacio havis aŭ tradician religion, aŭ tiun alian religion, kiu estis kontraŭreligia sciencismo, aŭ laikismo [23]; utilismo (doktrino pri la utilo rigardata kiel gvidilo de homa konduto); militismo (doktrino pri la neceso de militadoj); imperiismo; carismo; kastismo; liberpensismo; helenismo. c)[ism.0.maniero] Maniero, kiel iuj kutime agas: nomadismo ne plu estas adaptita al la kondiĉoj de vivo moderna [24]; patriotismo [25]; despotismo [26]; egoismo [27]; prozelitismo; paroĥismo; kanibalismo; vandalismo (detruemo); alkoholismo (alkoholdependeco). d)[ism.0.LIN] Maniero, kiel iuj kutime parolas: helenismo2; la lingva stilo estas simpla kaj flua, kun ne multe da francismoj (dirmanieroj influataj de franca lingvo) [28]; kontraŭ superfluaj anglismoj nun agadas triopo da fakuloj pri germana lingvo [29]; [oni] forpuŝis kelkajn germanismojn, sed poste por unu forpuŝita dek novaj venis […], provu diri franclingve „bonne fin de semaine!“, oni tuj korektos vin: „bonne Wochenende!“ [30]; la formo „sidiĝu“ jam de tre longe estas uzata preskaŭ de ĉiuj Esperantistoj, tial ĝi fariĝis jam „esperantismo“ [31]. 2.[ism.0.SCI] Tuto de aperaĵoj kun sama kaŭzo, en sama medio: artritismo (simptomoj kaj sekvoj de artrito); elektromagnetismo; vulkanismo estas ĉiu fenomeno, rezulte de kiu solidaj, likvaj aŭ gasaj substancoj atingas la tersupraĵon [32]. -ec, -ist2Rim.: Ne konfuzu la vortojn kunmetitajn per la sufikso -ism kun aliaj memstaraj internaciaj vortoj, ĉe kiuj la finaĵo ism apartenas al la radiko: turismo, grafismo, kateĥismo, barbarismo, solecismo. 1. Ivo Lapenna, Tazio Carlevaro kaj Ulrich Lins: Esperanto en Perspektivo, Dua Parto2. Volter, trad. Eugen Lanti: Kandid aŭ la optimismo, Ĉapitro V3. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Dogmoj de Hilelismo4. Johán Valano: Ĉu vi kuiras ĉine?, 75. La Nova Testamento, Galatoj 1:146. Johán Balano: Ĉu ŝi mortu tra-fike?, 137. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XXIII8. Ivo Lapenna, Tazio Carlevaro kaj Ulrich Lins: Esperanto en Perspektivo, Unua Parto9. Johán Valano: Ĉu ni kunvenis vane?, 1910. Johán Valano: Ĉu li bremsis sufiĉe?, 911. Internacia krestomatio, Rakonto Pri Spiritoj12. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Homaranismo13. Ivo Lapenna, Tazio Carlevaro kaj Ulrich Lins: Esperanto en Perspektivo, Unua Parto14. Ivo Lapenna, Tazio Carlevaro kaj Ulrich Lins: Esperanto en Perspektivo, Unua Parto15. L. L. Zamenhof: Homaranismo, Homaranismo16. Johán Valano: Ĉu ni kunvenis vane?, 1617. Johán Valano: Ĉu ni kunvenis vane?, 1918. Ivo Lapenna, Tazio Carlevaro kaj Ulrich Lins: Esperanto en Perspektivo, Unua Parto19. Ivo Lapenna, Tazio Carlevaro kaj Ulrich Lins: Esperanto en Perspektivo, Unua Parto20. Ivo Lapenna, Tazio Carlevaro kaj Ulrich Lins: Esperanto en Perspektivo, UNUA PARTO21. Johán Valano: Ĉu li venis trakosme?, 1222. Johán Valano: Ĉu vi kuiras ĉine?, 1323. Johán Valano: Ĉu li venis trakosme?, 124. Johán Valano: Ĉu ni kunvenis vane?, 1825. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XII26. B. Prus, trad. Kazimierz Bein: La Faraono, vol. 2, Ĉapitro XVI27. Eliza Orzeszko, trad. Kazimierz Bein: La Interrompita Kanto, Ĉapitro II28. Henri Vallienne: Kastelo de Prelongo, Antaŭvorto29. Monato, Stefan Maul: Lingvaj problemoj, 200630. Monato, Thierry Salomon: La mondolingvo, 200331. L. L. Zamenhof: Lingvaj Respondoj, Unua Parto – Leksikologio32. Monato, Evgeni Georgiev: Vulkanoj beloruse: -ізм ĉine: 主义 [zhǔyì], 唯 [wéi], 惟 [wéi] france: -isme germane: -ismus hispane: -ismo hungare: -izmus portugale: -ismo ruse: -изм signune: E@17 II. Samsignifa memstara vortero. ismoserĉi 'ismo' [ism.0o] (malofte) [ism.0o.KOMUNE] Doktrino aŭ idearo havanta anojn, subtenantojn: modernismo […] ankaŭ en la E-komunumo […] sukcesis kaj daŭre sukcesas mobilizi, kvankam evidente je tute alia skalo ol la grandaj ismoj de nia epoko [33]. movado 33. M. Fettes: Raŭmi transmoderne, en: Dudek jarojn post Raŭmo. - Heksinko, 2000-07-22 ĉeĥe: „ismus“, izmus france: mode intellectuelle, mouvement d'opinion germane: Ismus japane: 主義 [しゅぎ], 学説 [がくせつ] slovake: izmus" administraj notoj