^*sang/o ^UV

1.

[sang.0o.FIZL]

Likva histo fluanta en la angioj (arterioj, vejnoj) de animaloj, ruĝa ĉe la vertebruloj, portanta la nutrajn substancojn en la tutan korpon: sangaj gutoj falis sur lian manikon, li forviŝis ilin, haltigis la sangon [1]; prenu iom el la sango de la bovido kaj […] elverŝu ĉe la bazo de la altaro [2]; ankoraŭ bruas la sango ĉirkaŭ mia orelo, sur kiun vi donis al mi vangfrapon [3]; glavo sangon soifanta [4]; la popolo soifas sangon (ribelas) [5]; virina lango buĉas sen sango (sen korpe vundi) ^PrV .

2.

[sang.0o.temperamento]

(figure) Temperamento, pasio, saneco: ekboloj de senbrida juna sango [6]; mi estis juna, sovaĝa kaj varmegsanga [7]; hispana sango rulas en ŝiaj vejnoj [8]; sango bolas, juneco petolas ^PrV ; maldolĉa por la lango, sed saniga por la sango ^PrV .

3.

[sang.0o.GEN]

Familia, hereda deveno, parenceco: ŝia infano, ŝia propra karno kaj sango [9]; la knabo prosperis, la nobela sango elmontriĝis malgraŭ la malluksa nutrado [10]; Don Isaak Abarbanel, nevo de la granda rabeno, devenas el la plej bona sango de Izrael [11]; plej malgranda guto da montana sango en la vejnoj de homo rekondukas lin ĉiam al la hejma regiono [12]; sukcesaj firmaoj ne blinde akceptas siajn stultajn filojn sed kapablajn aliulojn, alivorte, enfluas freŝa, ekstera sango [13]; mia samsanga (vera, samfamilia) frato [14]; sango komuna reciproke sin altiras ^PrV .

(ntr)

1.

[sang.0i.FIZL]

Ellasi sangon: [la] kontuzita genuo sangis kaj ruĝiĝis [15]; vi sangas ja, – kion vi faris [16]? la vundo […] abunde komencis sangi [17]; la majesta besto sangis el multaj vundoj [18]; ŝiaj graciaj piedetoj sangadis, ŝi tamen […] sekvadis lin [19]; (figure) la cikatroj de la dua mondomilito ankoraŭ videblas, eĉ doloras kaj sangas [20].

2.

[sang.0i.suferi]

(figure) Suferi kvazaŭ pro sangadanta vundo: iliaj koroj sangis je la vido de la apostolo, premita sub la pezo de l’ aĝo, penado kaj doloro [21]; la koro sangas, kiam oni rigardas viajn gepatrojn [22]; pro tio ĝuste sangas mia koro [23].

[sang.0umo.histdifekto]

Elfluo de sango pro difekto de histo: la sangumo (ankaŭ hematomo aŭ sangoelfluo) ŝveligas la histon ĉirkaŭ la okulo kaj aperas blua-lila-nigra koloriĝo [24]; sangumo en certa cerboparto [25].

1.

[sang.malvarm0a.ZOO]

(pri besto) Kies korpotemperaturo laŭas la temperaturon de la ĉirkaŭa medio: la fiŝoj kaj la nuntempaj reptilioj estas malvarmsangaj animaloj.

2.

[sang.malvarm0a.senpasia]

Senpasia, indiferenta, senemocia, flegma: lia damo, kontraŭe, estis malvarmsanga, kvazaŭ frostigita viando ^Metrop ; mi estas malvarmsanga, neniu pasio tiras min kun si [26]. racia, sobra³

(malofte) (evitinde) Memregado³, trankvilo de iu senkonsterna kaj memrega: „li estas sur nia spuro.“ – „des pli gravas gardi vian malvarmsangon.“ (pli bone: „des pli gravas ne perdi la kapon“) [27]. feroco

Rim.: Ĉi tiu idiomaĵo estas nelogika kaj fiziologie malĝusta: ĝuste la paraliza timo kaŭzas la impreson, ke „la sango glaciiĝis en la vejnoj“. Ĝian sencon pli ĝuste esprimas „ne perdi la kapon“, „konservi la menson klara“. La idiomaĵo probable estiĝis el konfuzo inter la francaj „sens-froid“ (malvarma menso, memregado) kaj „sang-froid“ (malvarma sango; la du kombinoj sonas egale en la franca). La idiomaĵo estas konsiderinde internacia, tamen kun gravaj esceptoj; anglalingve oni ĝin lasas en la franca formo – aŭ tradukas per pli trafaj vortoj anglaj. Feliĉe, ĝi estas malofta en Esperanto. [Sergio Pokrovskij]

1.

[sang.sam0eco.KOMUNE]

(komune) Havo de komunaj prauloj: estas Li Tiu, kiu kreis la homon el akvo kaj donis al li samsangecon kaj parencecon [28].

2.

[sang.sam0eco.GNT]

Naskiteco el gepatroj kun komunaj prauloj: vizaĝoj kaj korpoj ruinigitaj pro malriĉeco, alkoholo, samsangeco [29].

1.

[sang.sen0igi.FIZL]

Igi sensanga.

2.

[sang.sen0igi.FIG]

(figure) Tute senfortigi: la milito sensangigis la popolon.

1.

[sang.varm0a.ZOO]

(pri besto) Tenanta pli-malpli konstantan temperaturon de la korpo, malmulte dependanta de la temperraturŝanĝoj de la medio: la mamuloj kaj la birdoj estas varmsangaj animaloj; dum kristnaska fasta tago oni malpermesadis manĝi viandon de varmsangaj bestoj [30].

2.

[sang.varm0a.varmega]

(evitinde) varmegsanga

Varmega², pasiiĝema: „tiam mi estis juna, sovaĝa kaj varmegsanga, tamen honesta, tion mi kuraĝe povas aserti antaŭ la vizaĝo de Dio!“ diris la lavistino [31]; kontraŭe, mi estas varmegsanga, kaj fajro degeligas glacion [32].